Met meer dan tien jaar ervaring in Noorse sieraden en Wikingsymboliek deelt zij haar kennis met eerlijk en onderbouwd advies.
Het Valhalla is een legendarische plek uit de Noordse mythologie. Het is de plek waar Viking-krijgers na hun dood op het slagveld worden ontvangen. Maar wat betekent het nu eigenlijk voor de Scandinavische gemeenschap? We vertellen je er alles over in dit artikel.
Het Valhalla, een plek verbonden met de goden
De eerste vermelding van het Valhalla verscheen in twee anonieme gedichten. Het eerste eert de dood van koning Erik I, die in 954 sneuvelde in York, de Engelse stad die door het Grote Heidense Leger was veroverd. Het tweede eert het overlijden van Haakon de Goede van Noorwegen, een andere grote koning. Ook hij stierf in de strijd, in 961. Deze twee teksten beschreven een aristocratische visie op het leven, aangezien slechts een selecte groep uitverkorenen toegang kreeg.
De Poëtische Edda beschrijft het Valhalla als volgt: “Gladsheim wordt de vijfde genoemd, waar de gouden glans van deze hal de wereld verlicht; het legendarische Valhalla, waar Odin elke dag de Einherjar kiest die in de strijd zijn gevallen.”
Als we het belang van de heilige teksten van de Edda kennen, kunnen we direct stellen dat dit een mythische plek is. In de Noordse legenden bestaan er 9 werelden, waaronder Asgard. Het is op deze plek (gebouwd door de zonen van Borr: Vili, Vé en Odin) dat de Asen leefden, waaronder Grimnir. Dit is een andere naam voor de belangrijkste Noordse god, Odin – best een stoere naam, toch?
Deze 9 werelden zijn gebouwd op de wereldboom, die de Yggdrasil blijkt te zijn. Het was dus in Asgard dat men de fabelachtige tempel van de goden vond: het Valhöll. Etymologisch gezien komt het woord Valhalla van het Oudnoordse Valhöll. Het is samengesteld uit ‘valr’, wat verwijst naar de doden op het slagveld (maar ook naar het paard), en ‘hǫll’, wat hal betekent. De Edda van Snorri kan ook verwijzen naar het paleis, dat ook wel de hal van de doden wordt genoemd.
Hoe ziet het Viking-Valhalla eruit?
Het Valhalla wordt beschreven als een enorm paleis. Het is zo hoog dat volgens sommigen de top niet te zien is. Het dak bestaat uit gouden schilden, waarschijnlijk gemaakt van berkenhout. Het is niet verrassend om zo’n object te zien, aangezien het nauw verbonden is met de Noordse cultuur. Ook oorlogssperen waren aanwezig. De skald Þjóðólfr van Hvínir beschreef het als volgt:
« Onder de regen van stenen,
de wijze krijgers
lieten op hun rug schitteren
De berkenbast van Sváfnirs hal.”
Het Viking-gedicht Grimnismál stelt dat het dak van het paleis bedekt is met puur, sprankelend goud. Binnen in het Valhalla bevond zich de Hlidskjálf. Dit is de hoge troon van waaruit Odin, terwijl hij zat, alle werelden kon observeren, inclusief die van de mensen en de activiteiten van iedereen. De machtigste Viking-god wordt in de skaldische poëzie dan ook vaak de heer van Hlidskjálf genoemd.
Het Valhalla bevat 640 poorten. De hoofdingang wordt bewaakt door wolven, met adelaars die erboven vliegen. Dit dient om elke aanval van buitenaf te voorkomen. Voor deze poort staat ook de boom Glasir, die uit gouden bladeren bestaat. Men zegt dat dit een metafoor is voor goud.
Binnenin heeft het paleis enorme stoelen bekleed met drakenleer en huiden van legendarische beesten. Er zijn ook tafels en goed gevulde buffetten om de doden te ontvangen zoals het hoort. Deze bewoners van het Viking-paradijs worden tot het einde der tijden gevoed en gehuisvest, iets waar we later op terugkomen. Maar wie krijgt er uiteindelijk toegang tot het Valhalla?
Verschillende plekken binnen het Valhalla
Het Valhalla is de plek waar de meest verdienstelijke Viking-krijgers samenkomen. Op het slagveld worden ze uitgekozen door de Valkyries, dochters die door de god Odin zorgvuldig zouden zijn geselecteerd. Sommige krijgers, die de veldslagen wilden overleven, durfden niet naar de hemel te kijken uit angst de aandacht van de Valkyries te trekken, die hen konden laten sterven om hen mee te nemen.
Het is belangrijk om te weten dat er een onderscheid werd gemaakt tussen de plaatsen voor de doden.
Helheim verwelkomde degenen die stierven door ouderdom, ziekte of andere oorzaken die volgens hen niet de moeite waard waren om te eren. De verblijfplaats, afgekort tot Hel, was het huis van de godin Hel, de dochter van Loki. Verschillende teksten beschrijven de plek als donker, mistig en koud. Het wordt bevolkt door figuren als de reus Hraesvelgr of Garm, een monsterlijke hond. Mensen die in Hel belanden, dragen een zekere oneer met zich mee.
Het Fölkvangr, als eerbetoon aan Freya, is de verblijfplaats van Vikingen die gevochten hebben om hun families, clans of andere defensieve missies te beschermen. Deze plek, ook wel het “veld van het volk” genoemd, wordt beschreven als een landelijk paradijs en een oord van rust en beloning.
Het Valhalla is voor de Vikingen die sneuvelden tijdens een aanval. Zij wijdden hun bestaan aan de oorlog en het is daarom de meest prestigieuze plek voor Scandinavische krijgers.
Een heilig paradijs voor de Vikingen
Bij aankomst in dit grote paradijs krijgen de strijders de naam Einherjar. Dit zijn “zij die een leger vormen” en degenen die met het wapen in de hand op het slagveld zijn gestorven.
Dit is precies de reden waarom Vikingen zo’n grote aantrekkingskracht voelden voor de strijd. Ze wilden hun god niet teleurstellen door niet in het paradijs te worden toegelaten, en dat gaf hen de enorme kracht om te overwinnen.
Weet dat het leven van een Viking-krijger bijzonder kort was. De vele reizen en plundertochten waren zeer gevaarlijk, waardoor weinig Vikingen de veertig haalden. Het oneindige leven in het Valhalla trok vooral aristocratische krijgers aan. Aangezien we weten dat veel Vikingen macht wilden bezitten, vertegenwoordigt dit een aanzienlijke populatie. Er wordt gezegd dat de hal van het Valhalla honderdduizenden krijgers bevatte, ongeveer 614.400.
De meest nobele krijgers en leiders aanbaden Odin. Boeren aanbaden vooral Thor om de vruchtbaarheid van hun land te verzekeren. De Bilskirnir is overigens een paleis dat de dondergod huisvestte.
Het Valhalla vormde dus een belangrijke motivatie voor de Vikingen. Het hielp hen hun angsten tijdens gevechten te overwinnen en maakte hen gevreesd bij hun tegenstanders. Scandinavische krijgers konden zo superieure krachten verslaan, terwijl een andere beschaving het moreel had kunnen verliezen door de vele doden op het slagveld. Sommigen bezaten ongelooflijke vermogens, zoals de Berserker, die in een heilige woede raakte waardoor hij bovenmenselijk sterk werd.
De christelijke geleerde Snorri Sturluson leerde ons dat Odin ook bekend stond onder de naam Valvader, oftewel de vader van de gesneuvelden. Vikingen die dapper in de strijd vielen, waren als zijn adoptiefzonen. Om van zo’n eer te genieten, waren ze bereid een bloedige dood te riskeren.
Voeding voor de krijgers
Zoals eerder beschreven, worden de krijgers die in het Valhalla aankomen ontvangen met een groot feestmaal. Ze worden tot het einde der tijden gevoed en gehuisvest. De Einherjar voeden zich met het vlees van het zwijn Sæhrímnir. Dit dier komt elke avond weer tot leven om de volgende dag opnieuw gegeten te worden. Het wordt elke dag gekookt door de kok Andhrímnir in zijn ketel genaamd Eldhrímnir. Alleen Odin eet niet; hij drinkt alleen wijn als maaltijd en geeft zijn eten aan zijn wolven.
Wat drinken betreft, drinken de Vikingen de melk van de geit Heidrun. Het is in feite mede, een zeer gewaardeerde drank in dit deel van Noord-Europa. In het Valhalla graast de geit van de bladeren van de boom Læradr. In het Oudnoords wordt hij Hléraðr genoemd, wat “hij die rust schenkt” betekent. Deze boom voedt ook het hert Eikthyrnir. Er wordt gezegd dat hij zoveel water via zijn gewei naar de wereld Hvergelmir afvoert, dat daaruit alle rivieren in het domein van de Asen voortkomen.
Het banket, dat in overvloed aanwezig is zodat elke krijger zijn buik vol kan eten, wordt geserveerd door dezelfde Valkyries die de gesneuvelde Vikingen hebben opgehaald.
Ragnarok en het Valhalla
Elke dag worden de Einherjar gewekt door de haan Gullinkambi. Ze kleden zich aan, trekken hun harnas aan en vechten vervolgens tegen elkaar in een omheining, waarbij ze elkaar zelfs doden op het veld van Idavoll. Ze kunnen dit doen omdat ze daarna weer tot leven komen. De krijgers keren dan vanuit de omheining met hun paarden terug om de eerste maaltijd van de dag te nuttigen, rond 9 uur ‘s ochtends. Deze maaltijd duurt een groot deel van de dag. Elke avond wordt het enorme zwijn Sæhrímnir geconsumeerd.
De Vafþrúðnismál, het derde gedicht van de Edda, beschrijft dit moment:
“Alle Einherjar
op Odins veld
houwen elke dag op elkaar in.
Ze wijzen de doden aan,
daarna rijden ze te paard terug van de strijd.
Samen zitten ze dan, verzoend.”
De krijgers van het Valhalla wachten op de dag dat de 640 poorten van het paleis zullen opengaan, zodat ze de oorlog van Ragnarok kunnen voeren aan de zijde van de Asen-goden.
Snorri Sturluson beschrijft dit moment:
“Acht [grote] honderden Einherjar
zullen tegelijk door elke poort naar buiten komen
wanneer ze gaan vechten met de wolf.”
Deze strijd vertegenwoordigt volgens de Noordse mythologie de dag van het einde van de wereld en wordt Ragnarok genoemd. Deze laatste strijd, tussen de Asen en de reuzen, markeert de dood van de mens en de verschillende goden die eraan deelnemen. De strijd vindt plaats op de vlakte van Vigrid.
De Einherjar zullen daar verschrikkelijke wezens trotseren. De machtige Midgardslang (ook bekend als Jörmungand), die uit de zee oprees, zal in alle richtingen gif spuwen en enorme golven op het land veroorzaken. Hij zal worden gedood door Thor, die zelf aan zijn verwondingen zal bezwijken. De vuurreus Surtr zal Asgard in brand steken.
Deze strijd zal vele doden eisen. De wolf Fenrir zal zich van zijn ketenen bevrijden en Odin doden. De god van de list, Loki, die de reuzen leidt tijdens deze strijd, zal zichzelf doden in een gevecht met Heimdall, zijn tegenpool.
De aanwezigheid van het Valhalla in de cultuur
Het Viking-paradijs is een zeer bekende plek die vaak wordt genoemd in de Noordse mythologie. Het is dan ook logisch dat het in talloze culturele werken wordt afgebeeld.
Het Valhalla geeft zijn naam aan verschillende muziekstukken in het heavy metal-genre, en in het bijzonder Viking metal. Bands als Amon Amarth of Bathory hebben er de titel van een van hun nummers van gemaakt. De rockband 30 Seconds to Mars heeft er een beschrijving van gegeven.
Ook visuele werken verwijzen ernaar. In de videogame-sector verwijst de zeer populaire Final Fantasy-saga er regelmatig naar. In Skyrim, uitgebracht in 2011, wordt het paradijs van de Noordse krijgers Sovngarde genoemd. De Assassin’s Creed-saga, een van de bestverkochte reeksen, bracht eind 2020 een deel uit genaamd Valhalla, over de wereld van de Vikingen. De series Vikings en The Last Kingdom behandelen het onderwerp ook zeer vaak, terwijl in Mad Max: Fury Road de Warboys hopen naar het Valhalla te gaan.
De kunstenaar Peter Madsen creëerde in 1979 zijn stripboek genaamd naar het Viking-paradijs. Een Deense animatiefilm uit 1986 is hierop gebaseerd en illustreert de Proza-Edda. De componist Richard Wagner creëerde de opera Götterdämmerung, waarin een stuk van 6 minuten is ontworpen als de intocht van de goden in het Valhalla. Het toneelstuk Valhalla, geregisseerd door Sara Lemaire en Anna Nilsson en geproduceerd door het Belgische gezelschap Petri Dish, is een ander voorbeeld.
