Met meer dan tien jaar ervaring in Noorse sieraden en Wikingsymboliek deelt zij haar kennis met eerlijk en onderbouwd advies.
Midgard: het rijk van de mensen
De Noordse mythologie bestaat uit verschillende werelden en rijken. Een daarvan is Midgard; in dit artikel leer je meer over dit fascinerende rijk! Het is niemand minder dan de woonplaats van de mensen.
Aan het begin van het universum waren er slechts twee werelden: Muspelheim, dat erg heet was en uit vuur bestond, en Niflheim, dat juist bevroren was en vastzat in het ijs. De rivieren Elivagar, ook wel de nevelwereld genoemd, brachten wat beweging in Niflheim.
In deze rivieren werd de vorstreus Ymir geboren. Hij bracht vervolgens een reus met zes hoofden voort, een reuzenpaar en een koe genaamd Audhumla. Ze had zulke grote uiers dat de melk die eruit stroomde vier rivieren vormde. Audhumla baarde Buri, die op zijn beurt Bor verwekte. Hij zou de vader worden van de eerste drie Asen-goden: Odin, de grootste der goden, Vé, de god van de spiritualiteit, en Vili, de god van de wilskracht.
Op een dag wilden deze drie broers Ymir, de ijsreus, doden. Hij was zo groot dat het bloed dat uit zijn lichaam stroomde alle andere reuzen verdronk. Alleen Bergelmir en zijn partner overleefden het, waardoor zij de voorouders werden van alle toekomstige reuzen. Na de moord brachten Odin, Vé en Vili het lichaam van Ymir naar het centrum van de wereld Niflheim, Ginnungagap.
Op dat moment creëerden ze de aarde met zijn vlees, en de zeeën en meren met zijn bloed. De botten werden gebruikt om de bergen te vormen. Zijn hele lichaam werd gebruikt om iets nuttigs te bouwen. Zo diende zijn schedel als hemelgewelf, terwijl zijn hersenen werden gebruikt voor de wolken. De tanden en scherven van zijn botten werden stenen en rotsen. De wenkbrauwen van Ymir werden gebruikt om een muur te bouwen ter bescherming tegen de reuzen.
Dankzij het lichaam van de ijsreus werden de zeven andere werelden van de Noordse mythologie gecreëerd. Het universum en al deze werelden worden ondersteund door de Yggdrasil, de levensboom. In het vlees van Ymir ontdekten de goden wezens die op wormen leken. De drie broers gaven hen intelligentie en een menselijke vorm: zo werden de dwergen geboren. Vier van deze dwergen werden aan de uiteinden van de vier hoeken van het hemelgewelf geplaatst. Nordri, Sudri, Westri en Austri gaven zo hun namen aan de verschillende windstreken.
Volgens sommige Noordse teksten hadden de dwergen hun eigen wereld: Nidavellir. Er wordt ook gezegd dat de oorspronkelijke werelden van ijs en vuur, Niflheim en Muspelheim, één zouden zijn. Uit deze schepping van de wereld ontstond Midgard.
Midgard, een centrale plek
De naam Midgard heeft verschillende etymologische bronnen. In het Oudnoords verschijnt het als Miðgarðr, terwijl in het Oudsaksisch, de voorloper van het Oudduits, Middilgard verschijnt in de Heliand, het gedicht over het leven. Deze vormen stammen af van het gemeenschappelijk Germaans: midja-gardaz. Het is een samenstelling van midja, wat midden betekent, en gardaz, wat staat voor de omheining.
In het Oudnoords betekent de naam Midgard de omheining van het midden. Er bestaan varianten in de vorm van centrale omheining. De eerste betekenis van het woord verwijst naar de positie van de menselijke beschaving binnen de negen werelden. Er is nog een betekenis verbonden aan het woord Midgard. Het eerste deel vertegenwoordigt het midden in de horizontale lijn, terwijl het tweede deel verwijst naar de verticale positie. Gard komt ook voor in de naam Asgard, de wereld van de goden en godinnen, de Asen.
Alle delen van het lichaam van Ymir werden gebruikt om de aarde te creëren waar de menselijke beschaving woont. Dit rijk is aanwezig binnen de negen werelden, maar is de enige die zichtbaar is voor de mens. Men moet weten dat de andere werelden, die Midgard kunnen kruisen, allemaal onzichtbaar zijn.
Gezien de centrale plaats binnen de Yggdrasil, was Midgard het eerste rijk dat door de drie goden werd gecreëerd. In het centrale niveau bevindt zich ook Jotunheim, de wereld gewijd aan de reuzen. De oude teksten van de Edda van Snorri situeren deze wereld in het oosten. Svartalfheim is de andere wereld die het midden van de boom inneemt. Het is het domein van de zwarte elfen, de Svartálfar. De dwergen wonen hier ook, wat voor verwarring zorgt met Nidavellir, het andere rijk voor deze wezens.
Na de creatie van het centrum van het universum besloten Odin, Vili en Vé om twee andere niveaus te creëren. Boven Midgard ligt Asgard, het domein van de Asen-goden en het Walhalla. Vanaheim is het rijk van de Vanen-goden. Ondanks de oorlog tussen de twee groepen goden, is Vanaheim aanwezig in de Yggdrasil, echter ver van Asgard. Alfheim is het rijk van de lichtelfen. Onder Midgard bevinden zich op het lagere niveau Muspelheim en Niflheim, voor vuur en ijs. Ten slotte is Helheim het laatste rijk. Het is de plek waar de doden wonen die tijdens hun leven niet goed zijn geweest. Dit omvat ook mensen die zijn gestorven aan ziekte en ouderdom.
Sommige bronnen en concepties plaatsen de rijken anders. Svartalfheim ligt eerder op het lagere niveau, terwijl Muspelheim, het rijk van het vuur, naast Midgard ligt.
De centrale plaats van Midgard maakt van dit rijk een evenwichtspunt. In de Yggdrasil wordt het vergeleken met de stam. De vernietiging ervan zou dus het omhakken van de boom en de vernietiging van de hele wereld betekenen. De duistere werelden beneden en die van de godheden, hoger gelegen, zouden dan gescheiden zijn. Midgard neemt uiteindelijk een centrale plaats in en heeft een belangrijke betekenis.
Een groepering per paar
De bijzonderheid van de werelden binnen de Noordse mythologie is dat ze per paar kunnen worden gegroepeerd. Deze groepering wordt gerealiseerd aan de hand van de tegengestelde betekenis van de verschillende rijken. Men krijgt dan:
- Muspelheim en Niflheim voor de tegenstelling vuur/hitte en ijs/kou.
- Vanaheim en Jotunheim voor de tegenstelling creatie en vernietiging.
- Alfheim en Svartalfheim voor de tegenstelling licht en duisternis.
- Asgard en Helheim voor de tegenstelling krijgersdood en profane dood.
Als symbool van evenwicht kan Midgard dus niet worden gekruist met een ander Viking-rijk.
De slang van Midgard: Jormungandr
De aarde en de wereld Midgard bestaan uit een uitgestrekte watervlakte. In de oceaan, die echter als ondoordringbaar wordt beschreven, vinden we Jormungandr, de gigantische zeeslang. Hij is zo groot dat hij de wereld met zijn lichaam kan omringen en er zelfs in slaagt in zijn eigen staart te bijten. Egir en Ran leven in de waterdiepten en doden ongelukkige zeelieden.
Volgens de Edda van Snorri is Jormungandr de zoon van de god van de list Loki en de reuzin Angrboda. Kort na zijn geboorte wierp Odin hem in de wateren van Midgard. Door zijn groei bereikte de slang een gigantische omvang en slaagde hij erin de hele wereld van de mensen te omspannen. Het wezen wordt daarom ook wel de slang van Midgard genoemd.
Hoofdstuk 34 van de Gylfaginning beschrijft dit moment:
“Hij wierp de slang in de diepe zee rondom de landen, maar deze groeide zozeer dat hij, levend in het midden van de zee, nu alle landen omringt en in zijn staart bijt.”
Door Midgard met zijn gigantische omvang te omringen, beschermt Jormungandr de menselijke wereld tegen andere individuen die zonder toestemming willen binnendringen. Hoewel hij tegenover de belangrijke godheden staat, is hij dus een symbool van bescherming voor de mensen. De slang van Midgard ligt ook aan de oorsprong van alle maritieme fenomenen die de Vikingen kenden tijdens hun zeetochten in Europa: stormen en vloedgolven.
Als Odin hem bij zijn geboorte in de oceanen van Midgard wierp, was dat omdat hij wist dat hij een grote kracht bezat. Dankzij zijn omvang werd hij door iedereen gevreesd en niemand durfde hem te trotseren tot aan de Ragnarök. Alleen Thor durfde dit tijdens een visserspartij met de ijsreus Hymir. Hij gebruikte een stierenkop om Jormungandr te lokken. Toen het monster uit het water kwam, hief Thor zijn hamer om hem te slaan. Maar Hymir, bang voor de plek en de slang, sneed de lijn door. De slang vertrok en Thor, woedend, duwde zijn collega overboord om hem voorgoed te laten verdwijnen. De volgende strijd tussen de twee zal plaatsvinden tijdens de Ragnarök.
Een verbinding met Asgard
Voordat we Midgard bespreken tijdens de laatste strijd van de Ragnarök, moeten we de verbinding van de menselijke wereld met die van de goden noemen.
Wist je dat Midgard Mannheim wordt genoemd (voor het “huis van de mensen”)? Dit komt door een oude benaming waarbij alle rijken een achtervoegsel op -heim hadden. Dit betekent rijk of wereld in het Viking-Noords, terwijl het achtervoegsel -gardr eerder overeenkomt met omheining.
Midgard is dus de plek waar de Vikingen wonen. Ze wijden zich aan hun bezigheden van plunderingen en veroveringen van gebieden, met name die van Engeland. De Vikingen vochten dapper met hun bijlen en schilden. De meest strijdlustigen en verdienstelijken onder hen werden naar het Walhalla gestuurd, het paradijs van de Vikingen, binnen Asgard, het domein van de goden. De Walkuren selecteerden dus de mannen die Einherjar zouden worden.
Bifrost, wat glinsterend pad betekent, is de naam van de brug die Asgard met Midgard verbindt. Het is een regenboog in drie kleuren. Onder hen is de kleur rood een brandend vuur. Als de Bifrost constant brandt, is dat om te voorkomen dat de reuzen hem betreden. Hij wordt beschreven als steviger dan welk bouwwerk dan ook. Heimdall, de Asen-god, is echter de bewaker van deze brug. Het bouwwerk zal met name instorten wanneer de zonen van Muspelheim arriveren tijdens de laatste strijd van de Ragnarök en deze oversteken. Maar wat gebeurt er met Midgard tijdens de Ragnarök?
Midgard tijdens de Ragnarok
De Vikingkrijgers Einherjar bereiden zich dagenlang voor in het Walhalla op de strijd van de Ragnarök. Ze zullen daar de reuzen en andere monsters trotseren die de krachten van de vernietiging symboliseren.
De manuscripten van de Edda’s beschrijven de vernietiging van de wereld en dus van Midgard tijdens het laatste gevecht tussen verschillende godheden. Inderdaad, tijdens de strijd zullen Odin, Thor of Freyr zich verzetten tegen Loki, Fenrir of de slang van Midgard.
Het is inderdaad Jormungandr die uit de oceanen oprees om zijn gif over de landen en zeeën te verspreiden toen zijn broer, de wolf Fenrir, zich bevrijdde. We zien dan de stijging van het water en de onderdompeling van de landen. De Poëtische Edda beschrijft dit moment:
“De dreiging komt uit het oosten, zijn schild geheven,
De worm van Midgard zal kronkelen van woede,
De Grote Slang zal dan de golven geselen, gegrepen door deze razernij.”
Het slagveld van Vigrid, van 100 mijl, zal met name de plek zijn van de ultieme confrontatie. Hier zal Midgard worden vernietigd en zal elke vorm van leven eindigen. De mensen zullen omkomen, Fenrir zal Odin doden, Heimdall en Loki zullen elkaar doden. Freyr zal de reus Surt bestrijden maar zal worden gedood omdat hij zijn magische zwaard niet heeft. Bijna alle deelnemers zullen de dood vinden.
Wat betreft Jormungandr, hij zal grote schade aanrichten, zowel aan de mensen als aan de godheden. Inderdaad, hij zal sterven tegenover Thor, maar zal erin slagen de dondergod mee te nemen dankzij zijn gif. Na negen stappen vallen de belangrijke god en zijn hamer. De wateren zullen de landen overspoelen, wat Midgard zal meesleuren.
In hoofdstuk 52 van de Vafþrúðnismál, het derde deel van de Poëtische Edda, beschrijven de verhalen wat er gebeurt met de menselijke overledenen van de Ragnarök. De verblijfplaatsen zijn talrijk en kunnen goed of slecht zijn. Hoofdstuk 53 legt het lot van de goden en de aarde uit. De woonplaats van de mensheid zal dan uit de zee herrijzen, wat de terugkeer van Midgard markeert, mooi en groen. Het mensenpaar Lif en Lifthrasir, dat zich in de bossen had verborgen tijdens de brand van Surt, zal de enige overlevende zijn aan het einde van de profetische wereld. Het paar zal dan Midgard opnieuw bevolken.
