Met meer dan tien jaar ervaring in Noorse sieraden en Wikingsymboliek deelt zij haar kennis met eerlijk en onderbouwd advies.
Hel, godin van de dood | De duistere Vikinglegende
De geschiedenis van de Vikingbeschaving zit vol met fantastische en heroïsche legendes en verhalen. Toch is er, zoals bij elk verhaal, een schaduwzijde. Van alle Noordse figuren was er slechts één die deze duisternis echt belichaamde: de godin van de dood, Hel.
Hoewel de Noordse mythologie rijk is aan zeer gedetailleerde mythen, is het verhaal van Hel een van de meest mysterieuze. Net als het personage zelf, bevindt het verhaal van de godin van de dood zich op het snijvlak van licht en schaduw.
Waarom is het verhaal van Hel zo onbekend? Wat zijn de oorsprongen van deze godin? In dit artikel ontdek je de verborgen kant van de Vikingmythologie. We ontleden de oorsprong en het verhaal van Hel, evenals de grote rol die deze godin heeft gespeeld.
Het duistere verhaal van Hel, godin van de dood
De legende van Hel, die maar al te vaak wordt omschreven als een sinister personage uit de Noordse mythologie, staat ver af van de werkelijkheid. Als godin op de grens tussen licht en duisternis is haar geschiedenis net zo complex als haar persoonlijkheid.
Om het nog ingewikkelder te maken: haar weergave in de strips Marvel, en meer recentelijk in de Thor-film, verbetert haar reputatie bij het grote publiek niet. Hel wordt namelijk afgebeeld als de verstoten dochter van god Odin en als een grote veroveraar van vele Noordse werelden.
Het zal velen verbazen, maar deze twee feiten over Hel hebben geen enkele historische basis. Laat je niet verleiden door deze weergave in de wereld van Marvel, en laat je niet afschrikken door verhalen die haar wreedheid benadrukken. Het ware verhaal van Hel is heel anders dan alles wat je denkt te weten over de godin van de dood.
Zoals je begrijpt, lijkt de legende van Hel op het eerste gezicht erg dubbelzinnig. In dit artikel ontkrachten we al deze verhalen en laten we je het ware gezicht van de Vikinggodin van de dood zien!
Oorsprong van de enige dochter van de god Loki
Om volledig te begrijpen waarom Hel zo’n slechte reputatie heeft gekregen, moet je eerst de oorsprong van de godin van de dood kennen. Ze was namelijk tegen haar wil voorbestemd om bij de antagonisten van de Vikingmythologie te horen.
Haar lot was bij haar geboorte al bezegeld en ze kon niet anders dan het volledig beleven. Dat deed ze door de Vikinggodin van de dood te worden!
De vervloekte verbintenis van Loki: de geboorte van Hel
Met een reusachtige afkomst is Loki, de god van de listen, een hoofdpersoon in de Noordse mythologie. Fladderend tussen goed en kwaad speelde hij zowel de rol van protagonist als antagonist in de Noordse mythologische verhalen.
Hij wordt uiteindelijk de belichaming van de vernietiging wanneer hij trouwt met de reuzin Angrboda. Deze ijs-jötunn draagt de titel «brenger van verdriet». In een oud Oudnoords gedicht, het Hyndluljóð, krijgt deze titel pas echt betekenis. We ontdekken daar dat zij de moeder is van de drie plagen van de Noordse mythologie:
- De reuzenwolf Fenrir;
- De slang van de vernietiging; Jörmungand;
- en degene die de godin van de dood, Hel, zal worden.
Hun enige dochter, Hel, werd geboren met een gruwelijke misvorming: de helft van haar lichaam had geen huid. Aan die kant waren al haar botten zichtbaar, terwijl de andere kant volkomen normaal was. Vanaf haar geboorte had ze al de reputatie van een afschuwelijk wezen op de grens tussen duisternis en licht, en dat alleen vanwege deze imperfectie.
De zus van de vijanden van de Viking-Asen
Hel groeide op in Jotunheim, het ijsland van de reuzen. Nadat Loki was verheven tot de rang van Asen-god, werden hij en zijn drie kinderen later naar Asgard gehaald om daar te wonen. Dit besluit van de god Odin, dat welwillend lijkt, verbergt in werkelijkheid een vreselijk geheim: de Aesir-goden waren doodsbang voor hun kracht.
Een profetie uit de «Gylfaginning van de Edda van Snorri» stelt namelijk dat Hel en haar twee broers ongeluk en de val van het rijk van de Asen-goden zullen veroorzaken. In een laatste poging om dit lot te stoppen, verbannen Odin en de rest van de goden de kinderen van Loki:
- Jörmungand wordt door Odin in de oceanen van Midgard, het rijk van de mensen, geworpen. In de veronderstelling dat hij hem kon doden, overleeft deze slang het op de een of andere manier. Hij groeit uit tot een gigantisch wezen, een titaan, die de hele aarde omcirkelt;
- Fenrir, de machtigste van Loki’s kinderen, wordt gevangengezet in een grot. Hij laat zich echter niet zomaar bedriegen! Voordat hij met magische banden wordt vastgeketend, neemt hij de arm van de god Týr mee;
- De dochter van de god Loki is te machtig om gevangen te worden gezet of verbannen. Odin lokt haar door haar het Noordse rijk «Helheim» als offer aan te bieden en haar daar te laten regeren. Het is een koude en levenloze wereld waar Hel de doden van de Vikingen opvangt die als niet-nobel worden beschouwd en niet de eer hebben om naar het Walhalla te gaan.
Zo is de legende van Hel, de godin van de dood, ontstaan. Net als het rijk waarover ze regeert, wordt ze beschreven als een koud en meedogenloos personage. Toch is deze mythe die Hel omringt niet altijd waar geweest!
Een godin gedemoniseerd door christelijke historici
Oude teksten uit de Noordse mythologie vertellen namelijk een heel ander verhaal dan wat we vandaag de dag over de godin Hel weten. De Odin-geloven en de Asatru, die bestonden vóór de Noordse saga’s die tijdens de christelijke periode werden geschreven, beschrijven Hel als een zachte en welwillende godin.
In tegenstelling tot het verhaal dat in de saga’s over haar geboorte wordt verteld, had Hel geen misvormingen. Alleen haar gezicht was in twee delen verdeeld:
- de ene helft is ondergedompeld in de duisternis van de dood,
- terwijl de andere helft straalt door het licht van het leven.
Hel is de godin van de dood, maar ze blijft ook een barmhartig wezen, wiens voornaamste rol het is om de Vikingen te helpen bij de overgang van de dood.
Wanneer een Viking niet op het slagveld sterft, zegt men dat hij een strodood sterft. Een dood die niet nobel genoeg is om in het Walhalla te worden verwelkomd. Deze overledenen volgen een van de 12 oorspronkelijke rivieren naar de verschillende bestemmingen die hen wachten.
Hel had als taak deze geesten te helpen hun schepen te vinden en de stroom van een van de twaalf rivieren, de Élivágar genaamd, te volgen. Deugdzame en nobele mannen komen bijvoorbeeld aan in het Vikingparadijs, Gimlé.
De traditie stelt dat Vikingen, om een schip in het hiernamaals te hebben, in echte schepen begraven moesten worden. Helaas waren veel Scandinaviërs nederig en hadden ze de middelen niet om dit te doen.
Hel, als een liefdevolle en welwillende godin, veranderde de Vikinggraven in schepen. Ze stelde alle geesten in staat hun bestemming te bereiken en hun tweede leven in vrede te leiden.
Wat vertegenwoordigde de godin Hel, of Hela, werkelijk?
Door de eeuwen heen zijn de rol en de betekenis van Hel, de godin van de dood, veranderd in wat we vandaag de dag kennen.
Naast haar rol als begeleidster van Vikinggeesten beweren sommige historici dat ze slechts een van de vele namen is die aan de godin Freya werden gegeven. Omdat zij zelf ook een godin van de dood is, wordt deze theorie versterkt door de gelijkenis van hun namen. De naam Hel zou namelijk kunnen afstammen van het Oudnoordse «Helja», wat degene die beschermt, verwelkomt of verbergt betekent.
Bovendien draagt Hel dezelfde naam als de wereld waarover ze regeert, ook bekend als Helheim. Deze naam stamt direct af van het Proto-Germaanse «Haljo», de oorspronkelijke taal van alle Scandinaviërs, waarvan de interpretatie onderwereld of duistere wereld impliceert.
Pas eeuwen later ontstond de moderne legende van Hel, samen met het verschijnen van de Noordse saga’s. Het waren de saga’s van Snorri Sturluson in de 13e eeuw die alle wezens uit de Noordse mythologie op opmerkelijke wijze demoniseerden.
Vanaf die tijd nam het verhaal van Hel een radicale wending:
- De helft van haar gezicht is niet langer in de duisternis, maar afschuwelijk en volledig verrot en aangevreten door wormen. Terwijl de lichtgevende helft haar antieke zegen verliest en wordt verlaagd tot de rang van die van de stervelingen;
- Hel wordt verbannen naar Helheim, waar ze voor eeuwig gevangen blijft. Gedwongen om in deze ijzige wereld te leven, wordt ze kwaadaardig en wreekt ze zich op Odin en alle andere goden van Asgard;
- Zo verliest Helheim zijn voorouderlijke Noordse essentie en wordt het het equivalent van de christelijke hel in de Noordse mythologie;
- Tijdens Ragnarok stuurt ze de doden die door haar rijk zijn gegaan om het leger van haar vader, Loki, te versterken tegen dat van de Asen-goden.
Zo wordt Hel, de godin van de dood, het kwaadaardige wezen dat we kennen en dat regeert over de negen werelden van de onderwereld. Ze wordt alleen gedreven door trouweloosheid en ze verspreidt ziekte, hongersnood en wanhoop.
De legende van Hel of Hela, de vervloekte Vikinggodin, is een ander voorbeeld van de complexiteit en rijkdom van de Noordse mythologie. Een personage dat balanceert tussen licht en duisternis, net als haar verhaal door de eeuwen heen!
