Met meer dan tien jaar ervaring in Noorse sieraden en Wikingsymboliek deelt zij haar kennis met eerlijk en onderbouwd advies.
Keltisch kruis | Een embleem geworteld in de Noordse cultuur
Als beschaving van reizigers, nomaden en grote krijgers kwam het Vikingvolk in aanraking met talloze culturen, en hun invloed verspreidde zich gedurende hun hele heerschappij. De adel en verfijning van deze cultuur komen tot uiting in een van de grootste symbolen van onze tijd: het Keltisch kruis.
Verspreid over heel Scandinavië en de Keltische regio, draagt het de erfenis en de waarden van Noord-Europa uit. Achter het religieuze uiterlijk gaan betekenissen en waarden schuil die nauw verbonden zijn met de overtuigingen en godheden van de Vikingen en Kelten.
Kent u de mysterieuze oorsprong van het Keltisch kruis? Wilt u dieper ingaan op de symboliek en de impliciete betekenissen die het inspireert? In het artikel van vandaag duiken we in de geschiedenis van dit onschatbare sieraad en verkennen we tot in detail alle aspecten die ermee verbonden zijn.
De structuur van het Keltisch kruis
Het Keltisch kruis, ook wel bekend als het nimbus-kruis of eucharistisch kruis, is een bekend embleem dat bestaat uit een kruis gecombineerd met een ring. Het vertegenwoordigt het symbool van het Keltisch christendom, de religieuze en spirituele stroming die haar hoogtepunt bereikte in de 7e eeuw, als opvolger van de heidense religies die destijds wijdverspreid waren in de regio.
De twee elementen waaruit het bestaat, het kruis en de cirkel in het midden, vormen een karakteristiek geheel dat het radicaal onderscheidt van soortgelijke en afgeleide symbolen. Het centrale deel, dat oorspronkelijk werd gebruikt om de constructie te verstevigen, veranderde geleidelijk in een decoratief element waar de armen van het kruis uitsteken.
Afhankelijk van de context waarin men het aantreft, onderscheiden we twee verschillende configuraties:
- Het onregelmatige kruis, waarbij de verticale arm langer is dan de horizontale, wat een religieuze connotatie heeft.
- Het regelmatige kruis, met armen van gelijke lengte, dat bekender is in de symbologie en politiek.
De mystieke oorsprong van het Keltisch kruis
Vernoemd naar de regio waar het ontstond, was het Keltisch kruis de trots van de oude Europese bevolking, en bij uitbreiding die van de Vikingen. De herkomst staat buiten kijf en is naar behoren gedocumenteerd door historische en archeologische vondsten uit de 8e eeuw.
De etymologie van het Keltisch kruis
Verschillende termen kunnen verwijzen naar het Keltisch kruis. De oorspronkelijke uitdrukking om het aan te duiden was “nimbus-kruis”, wat betekent dat het omcirkeld was, een manier om de specifieke structuur te beschrijven. Naarmate dit onderscheidende element naar de achtergrond verdween ten opzichte van de religieuze waarden, nam de term “Keltisch” de overhand.
Deze term werd voor het eerst genoemd door de Angelsaksen in het midden van de 19e eeuw, geïnitieerd door de Keltische culturele beweging “Celtic Revival”. Men had namelijk de neiging om het Keltisch kruis uitsluitend met Ierland te associëren, tot het punt dat men het het Ierse kruis noemde. Om te voorkomen dat het deze gemeenschappelijke erfenis zou toe-eigenen, gaf men de voorkeur aan het woord “Keltisch”, dat ook Schotland, Cornwall en Wales omvat.
Aan de andere kant werd het ook wel het “eucharistisch kruis” genoemd, met name in religieuze kringen. Zo zou de cirkel van het kruis de heilige hostie zijn, het ronde brood dat wordt gebruikt tijdens de christelijke eucharistie.
Scandinavische wortels, katholieke invloeden
Historici traceren de oorsprong van het Keltisch kruis naar de Britse eilanden. De Vikingen zouden ook hebben bijgedragen aan het ontstaan van de eerste exemplaren. Hoewel de exacte inspiratiebronnen mysterieus zijn, wordt gesuggereerd dat deze verbonden waren met de heidense overtuigingen die destijds dominant waren. De Noordse mythologie, waarin de god Odin en de Keltische overtuigingen een enorme rol speelden, hebben hier sterk aan bijgedragen.
Door migraties en maritieme verkenningen bereikte dit symbool het continent en vermengde het zich met andere culturen. Sporen van de doortocht van de Scandinaviërs worden met name genoemd in Bretagne, waar in Frankrijk de meeste modellen van deze kruisen worden gevonden.
Op dat moment vond de doordringing van de katholieke religie plaats, waarmee het tegenwoordig nauw verweven is. Vele monumenten, gebedshuizen en begraafplaatsen getuigen van de eerste toenaderingen tussen deze twee entiteiten. De meest emblematische zijn:
- Het Keltisch kruis van Kells, gevestigd in Ierland, in regio’s die in de 10e eeuw te lijden hadden onder Viking-plunderingen.
- Het kruis van Saint-Cado, gelegen in Bretagne, een regio die jarenlang door de Vikingen werd bezet.
De mysterieuze geschiedenis van de Keltische kruisen
De geschiedenis van het Keltisch kruis is nauw verbonden met die van Ierland in de middeleeuwen. De evolutie ervan volgde die van het land, parallel aan de culturele en maatschappelijke veranderingen waarvan het het toneel was.
Het Keltisch kruis en Ierland
Aanvankelijk bestond Ierland uit een verzameling onafhankelijke dorpen. Het gebrek aan coördinatie stelde hen bloot aan het gevaar van de Viking-invasie, evenals de rampzalige gevolgen daarvan. De grootste zeemacht van die tijd maakte korte metten met het verdeelde volk van die tijd.
Desalniettemin zorgde de komst van de Vikingen voor een eenwording van het koninkrijk, en vooral voor het laten zegevieren van de Noordse cultuur en de heidense overtuigingen die daarmee gepaard gingen. Diverse voorwerpen en runen werden meegebracht tijdens de Scandinavische overvallen, allemaal in relatie tot de Viking-symboliek. Het meest opvallende was, zonder enige twijfel, het Keltisch kruis.
Na de plunderingen hadden de boeren geen andere toevlucht dan de kerken, omdat alles door de barbaren was verwoest. Verenigd rond een Keltisch kruis, een van de weinige objecten die de slachtpartijen overleefden, baden ze om bevrijding van de Scandinavische bezetters. De toenadering tot de monotheïstische religie begon vanaf dat moment, onder invloed van onderdrukking en oorlog.
Volgens sommige bronnen zou het Sint-Patrick zijn geweest die dit symbool bij de Ieren introduceerde, in het kader van de bekering van volkeren onder heidense invloed tot het christendom. Een beweging die leidde tot radicale revoluties in Ierland en de gehele Keltische regio. Er zou dus een metafoor verborgen zitten achter dit nimbus-kruis: de cirkel, die het obscurantisme van de Noordse religies vertegenwoordigde, verdween en maakte plaats voor het christendom.
De dubbele oorsprong van de Keltische kruisen wordt goed aangetoond door dit voorbeeld, dat overigens aan de basis ligt van de diversiteit aan betekenissen van dit symbool. De balans tussen duisternis en licht, tussen ringen en kruisen, komt gedurende de hele geschiedenis duidelijk naar voren.
De pan-Keltische beweging, de redder van het nimbus-kruis
Na vele eeuwen kende het Keltisch kruis een sterke achteruitgang, met name in Groot-Brittannië. Lang gebruikt tijdens religieuze ceremonies, hield het bestaan van nimbus-kruisen op na de Reformatie die plaatsvond in de 16e eeuw. Men hoorde er jarenlang niets meer over en men dacht zelfs dat ze definitief zouden verdwijnen.
De grote terugkeer van de Keltische kruisen vond plaats dankzij de pan-Keltische beweging “Celtic Revival”. Het maakte het mogelijk om dit symbool, dat verankerd is in de cultuur van de regio, te herontdekken en het de erkenning te geven die het verdiende. Ze namen dit mystieke symbool opnieuw op voor het vervaardigen van traditionele sieraden met een vleugje Keltische en Scandinavische cultuur.
Betekenis van het Keltisch kruis
Het Keltisch kruis is een antiek symbool waarvan de oorsprong teruggaat tot de tijd van de oudste beschavingen. Of het nu in de Indiaanse, Chinese of meer recentelijk christelijke tradities is, het kruis bestond in verschillende vormen voordat het het Keltisch kruis werd dat we vandaag de dag kennen.
De oudste kruisen, die slechts vier armen hebben die stoppen bij de randen van hun cirkels, dragen de naam “zonnewiel”. Dit type primair kruis wordt al aan het begin van de steentijd aangetroffen op rotstekeningen in Zweden, daterend van ver voor het tijdperk van het christendom.
Pas veel later werd het kruis geadopteerd als christelijk symbool. Het vertegenwoordigt het “signaculum domini”: de wond van Christus met vijf punten. Verwijzend naar het hart, symboliseert het leven, liefde en de essentie van alle dingen.
Het hart wordt beschouwd als een symbool dat krachtiger is dan de zon zelf, omdat het geeft zonder iets terug te nemen. Het hart schenkt immers leven zonder er iets voor terug te vragen, net zoals de grenzeloze genade van de Heer voor de mensheid.
Echter, het is ver daarvoor; meer specifiek in de Keltische mythologie, dat het nimbus-kruis zijn volledige essentie vindt.
De betekenis van het kruis in de Keltische beschaving
Het Keltisch kruis bezit drie cirkels, die elk in de Keltische mythologie de verschillende niveaus van het universum vertegenwoordigen waar de ziel haar opgang zal maken:
- De buitenste cirkel, genaamd de “Keugant”. Het vertegenwoordigt de wereld van chaos en leegte, waar alleen de Ongeschapene of de schepper kan leven. Het omvat de twee andere cirkels die de schepping vertegenwoordigen.
- De tweede cirkel komt overeen met “Abred”. Het is de vertegenwoordiging van de aardse wereld, waar de mens zich moet bewijzen en de ervaring moet opdoen die nodig zal zijn om het laatste hemelse niveau te bereiken.
- De laatste cirkel, de kleinste van de drie, vertegenwoordigt de “Gwenwed”. Dit is het equivalent van het paradijs, een wereld van licht en welvaart waar de ziel voor eeuwig in vrede leeft.
Zo symboliseert het Keltisch kruis zowel de reis van de mens als de ervaring die hij moet opdoen om transcendentie te bereiken, maar herinnert het ook aan de alomtegenwoordigheid van de schepper tijdens elk van deze fasen.
Om de wereld van het licht, Gwenwed, te kunnen bereiken, moet de mens immers eerst zijn waarde bewijzen op Abred. Hiervoor zal hij de nodige kennis moeten verwerven, de bron van alle verlichting.
Als hij echter faalt, wordt hij teruggestuurd naar de allereerste cirkel, de Keugant. Hij zal moeten wachten tot hij opnieuw door God wordt gereïncarneerd om nogmaals te proberen de witte wereld Gwenwed te bereiken.
Echter, als de mens tijdens deze reis zijn ziel laat corrumperen, riskeert hij verloren te raken in de duisternis. Zijn straf zal zijn om af te dalen naar Annoum of Anwn, de vierde verborgen cirkel van het Keltisch kruis die de hel illustreert. Ironisch genoeg wordt deze vertegenwoordigd door de schaduw van de laatste cirkel Gwenwed.
Deze specifieke opstelling van de verschillende cirkels symboliseert ook ons zonnestelsel. Gwenwed, dat zich in het midden bevindt, vertegenwoordigt de zon die omringd wordt door acht planeten.
Wat betreft de vier armen van het Keltisch kruis, deze symboliseren ofwel:
- De vier aardse elementen, dat wil zeggen: water, lucht, vuur en aarde;
- Astronomische voorstellingen van de seizoenen, meer specifiek de 2 zonnewendes en 2 equinoxen;
- Of de 4 plantaardige elementen die bij elk van deze seizoenen horen: maretak, klaver, korenaar, eikel.
Wat hun betekenis ook is, deze vier armen zijn verenigd met een vijfde element: “de ether”. Vroeger werd dit element beschouwd als de vloeistof die de hele ruimte vult en de bron van al het licht vertegenwoordigt. In het Keltisch kruis is de Gwenwed of cirkel van het goddelijk licht de ether.
Het Keltisch kruis in moderne beschavingen
Ondanks de moderne voorstelling die hoofdzakelijk verbonden is met het christendom, heeft het Keltisch kruis zeer oude, voornamelijk heidense wortels.
We vinden het terug in diverse culturen, maar de meest opvallende blijft zonder twijfel de Viking-beschaving. Het zonnewiel; een andere benaming voor het nimbus-kruis, had ook de naam Odin-kruis. Dit is een directe toespeling op de oorsprong van de vader der goden, degene die aan de basis stond van de schepping van de Vikingwereld.
Volgens de Viking-mythologie was het Odin die de eerste Vikingen de gave van wijsheid en kennis schonk. Dankzij deze kennis zullen ze de ultieme verlichting kunnen bereiken en zo hun opgang kunnen maken vanuit de cirkel van “Abred” naar het paradijs.
Ontdek onze Keltische kruisen!
Het nimbus-kruis, of het nu wordt beschouwd als een Keltisch of katholiek symbool, is tegenwoordig alomtegenwoordig in onze moderne cultuur. We vinden het terug in de vorm van tatoeages, hangers of religieuze objecten, allemaal geladen met mysticisme en betekenis.
Als pijler van de Scandinavische culturele identiteit is het de trots van de Keltische landen en een sterke band die hen verbindt met hun antieke oorsprong. Ook u kunt onze Keltische kruisen ontdekken, een symbool dat u ongetwijfeld zal bekoren.
